Rewşan

Rewşan, tam adıyla Rewşan Çeliker, Kürtçe müziğin çağdaş yorumcuları arasında öne çıkan müzisyen, şarkıcı, söz yazarı, besteci, keman sanatçısı ve derlemecidir. Geleneksel Kürt müziğini çağdaş düzenlemelerle buluşturan sanatçı; klasik Batı müziği, caz, blues, rock ve farklı halk müziği geleneklerinden aldığı unsurları kendi müzikal yaklaşımı içinde bir araya getirir. Özellikle “Ax Eman”, “Lo Berde”, “Gulê”, “Diçim Diçim”, “Kavir”, “Ximximê Torevanê”, “Nîmokê” ve “Yar Kubarê” gibi eserlerle geniş bir dinleyici kitlesine ulaşan Rewşan, yorumculuğunun yanı sıra sözlü kültürün kayıt altına alınması ve yeni kuşaklara aktarılmasına yönelik çalışmalarıyla da tanınır. Sanatçı, geleneksel ezgileri yalnızca yeniden seslendirmek yerine onları yeni armoniler, farklı enstrümanlar ve çağdaş düzenlemeler aracılığıyla yeniden yorumlayan müzikal anlayışını “progressive folk” yaklaşımıyla ifade etmektedir.

Bitlis’in Tatvan ilçesinde dünyaya gelen Rewşan, çocukluğunun ilk 13 yılını burada geçirdi. Sanatçının kendi anlatımlarına göre müzikle ilişkisi oldukça erken yaşlarda başladı. Annesinden dinlediği ninniler, aile ortamında söylenen şarkılar, dengbêj geleneği ve çocukluk yıllarında duyduğu Erivan Radyosu yayınları müzikal hafızasının oluşmasında etkili oldu. Ailesinde şarkı söylemenin gündelik yaşamın doğal bir parçası olması, Rewşan’ın sözlü kültürle küçük yaşta ilişki kurmasını sağladı. Bir dönem bağlama eğitimi aldı; daha sonra ağabeyinin kendisine hediye ettiği keman, müzik hayatının yönünü belirleyen enstrümanlardan biri oldu. Ailesinin Mersin’e taşınmasının ardından lise eğitimini bu şehirde tamamladı.

Rewşan’ın akademik eğitimi müzikle sınırlı kalmadı. Ankara Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü’nden mezun olan sanatçı, üniversite yıllarında akademik eğitiminin yanında keman, yaratıcı drama ve tiyatro alanlarında çalışmalar yaptı. Daha sonra İstanbul’a yerleşerek Pera Güzel Sanatlar’da keman, viyola, müzik ve armoni eğitimi aldı. Bu süreç, geleneksel müzikle kurduğu bağı klasik Batı müziğinin teknik ve armonik altyapısıyla geliştirmesinde önemli rol oynadı. Rewşan daha sonra Bahçeşehir Üniversitesi’nde Oyunculuk alanında yüksek lisans yaptı ve eğitimini 2017 yılında tamamladı. Yüksek lisans çalışmasında Édith Piaf, sokak deneyimi ve müzikal tiyatro ilişkisi üzerine yoğunlaştı.

Profesyonel müzik yaşamının ilk dönemlerinde Rewşan, farklı orkestralar ve müzik topluluklarında kemancı ve vokalist olarak görev aldı. Oda ve caz orkestralarında çaldı; İstanbul Film Müzikleri Orkestrası’nın (İFMO) kurucu ve icracı sanatçıları arasında yer aldı. Film müzikleri üzerine çalışan orkestrayla uzun süre sahneye çıkması, sanatçının orkestrasyon ve farklı müzikal disiplinlerle çalışma deneyimini geliştirdi. Rewşan ayrıca Acoustic Moods ve Horizon gibi topluluklarda keman ve vokal üstlendi. Horizon döneminde Anadolu ve Mezopotamya’nın farklı dillerinden ve müzik geleneklerinden eserler seslendirdi. Barış Melodileri Senfoni Orkestrası kapsamında Ermenistan ve Gürcistan’da yürütülen çalışmalarda bulunması da Ermeni müziğiyle kurduğu ilişkinin gelişmesinde etkili oldu.

Müzisyenliğinin yanında kültürel bellek ve sözlü tarih alanında çalışmalar gerçekleştiren Rewşan, “Dengên Bakur (Kuzeyin Sesleri)” adlı 12 bölümlük bir çalışma hazırladı. Bu projede özellikle Kürtçe kadın sözlü geleneği, müzikal hafıza ve kuşaktan kuşağa aktarılan eserler üzerine yoğunlaştı. Rewşan’ın sonraki albümlerinde görülen derlemeci yaklaşımın arka planında da bu araştırmalar önemli yer tuttu. Eski radyo kayıtları, sözlü aktarımlar ve geçmiş dönem icracılarının repertuvarları sanatçının müzikal kaynakları arasında yer alırken, Ermeni besteci ve müzik araştırmacısı Gomidas Vartabed’in derlemeleri de çalışmalarını etkileyen kaynaklardan biri oldu.

Rewşan’ın solo kariyerindeki önemli dönüm noktası 2018 yılında yayımlanan ilk albümü “Ax Lê Wesê” oldu. Kürtçe ve Ermenice eserlerden oluşan albüm, sanatçının geleneksel müziği çağdaş bir düzenleme anlayışıyla buluşturan yaklaşımını belirgin biçimde ortaya koydu. Albümde geçmişten aktarılan halk ezgileri yeni armoniler ve farklı enstrümantal dokularla ele alındı. “Lo Berde”, “Ximximê Torevanê” ve albüme adını veren “Ax Lê Wesê” gibi eserler Rewşan’ın solo repertuvarının tanınmasında etkili oldu. Albüm, onun uzun yıllar boyunca orkestralarda ve farklı projelerde edindiği deneyimi kendi sanatsal kimliği altında bir araya getirdiği ilk kapsamlı çalışma niteliğini taşıdı.

İlk albümün ardından Rewşan üretimlerini single çalışmalarıyla sürdürdü. “Kirasê Te”, “Bingöl”, “Destmala Min” ve “Azîzakam” gibi eserler 2019 döneminde yayımlanan çalışmalar arasında yer aldı. Bu kayıtlar, sanatçının bir yandan geleneksel repertuvarla bağını korurken diğer yandan kendi müzikal dilini geliştirdiği bir dönemi temsil etti. Keman ve yaylıların yanı sıra Batı ve Doğu müziğine ait farklı enstrümanların aynı düzenleme içerisinde kullanılması, Rewşan’ın müziğinin belirgin özelliklerinden biri hâline geldi.

Rewşan’ın ikinci albümü “TOV”, 2020 yılında yayımlandı. Kürtçede “tohum” anlamına gelen albüm, sanatçının bestelerinin yanı sıra geçmiş ve günümüzden farklı şair ve bestecilerin eserlerini bir araya getirdi. “Ax Eman”, “Gulê”, “Diçim Diçim”, “Taxa Filla” ve “Gulîzera Min” gibi parçaların yer aldığı TOV, Rewşan’ın kariyerinin önemli çalışmalarından biri oldu. Albümde geleneksel Kürt müziğinin melodik ve vokal özellikleri korunurken caz, blues, klasik müzik ve çağdaş dünya müziğinin düzenleme tekniklerinden yararlanıldı. Özellikle “Ax Eman” ve “Gulê”, zaman içerisinde sanatçının en çok bilinen eserleri arasına girdi.

Sonraki yıllarda Rewşan, albüm formatının yanında bağımsız single ve canlı performans kayıtlarına ağırlık verdi. “Şalik Şînokê – Մայրո”, “Kavir”, “Xuçê”, “Yarê” ve “Dîlo Malê Min Dîlo” gibi çalışmalar bu dönemde repertuvarına eklendi. Özellikle 2022 yılında yayımlanan “Kavir”, sanatçının geniş kitleler tarafından tanınan eserlerinden biri hâline geldi. Rewşan’ın şarkıları dijital platformlarda geleneksel Kürt müziğini takip eden dinleyicilerin ötesine geçerek alternatif ve dünya müziği dinleyicileri arasında da karşılık buldu.

Sanatçının canlı performanslarını kayıt altına aldığı “Live Session, Vol. 01” 2023 yılında yayımlandı. Bunu 2024 yılında “Live Session, Vol. 2 (BGM)” takip etti. Bu projeler Rewşan’ın müziğinde canlı icranın taşıdığı önemi göstermesi açısından dikkat çekti. Stüdyo prodüksiyonundan ziyade müzisyenler arasındaki etkileşimin ve performansın doğal akışının öne çıktığı kayıtlar, sanatçının konserlerde oluşturduğu atmosferi dijital ortama taşıdı.

Rewşan’ın diskografisindeki önemli aşamalardan biri de 2024 tarihli “Hinar” albümü oldu. Prodüktörlüğünü Hakan Gürbüz’ün üstlendiği çalışma, sanatçının besteci ve söz yazarı yönünü daha belirgin şekilde ortaya koydu. Albümde “Bêrî”, “Ez Li Vir im”, “Hechecîk”, “Şeşê Sibê”, “Lalîxan”, “Tu Bi Xêr Hatî”, “Dil Miqabilê Dil e”, “Ev Der Stenbol e” ve Hakan Gürbüz’ün eşlik ettiği “Çarmedor” gibi eserler yer aldı. Hinar, Rewşan’ın yalnızca geçmişten gelen eserleri derleyen ve yorumlayan bir müzisyen olmadığını; kendi sözleri ve besteleri üzerinden çağdaş bir repertuvar oluşturduğunu göstermesi bakımından kariyerinde önemli bir konuma sahip oldu.

Rewşan, 2025 yılında üretimlerini “Nîmokê” ve “Yar Kubarê” gibi yeni çalışmalarla sürdürdü. Her iki eserde de Murad Demir ile birlikte yer aldı. Aynı dönemde “Gide Gide Bir Söğüde Dayandım” gibi farklı repertuvarlara uzanan kayıtlar yayımladı. 2026 yılında yayımlanan “Em Nadin” ise sanatçının güncel diskografisine eklenen çalışmalardan biri oldu. Böylece Ax Lê Wesê ile başlayan solo kariyeri, TOV ve Hinar gibi albümlerin yanı sıra canlı kayıtlar, single’lar ve ortak projelerle genişleyen bir yapıya kavuştu.

Rewşan’ın müzikal kimliğini belirleyen temel özelliklerden biri, geleneksel müziği sabit ve değişmez bir yapı olarak ele almamasıdır. Sanatçı; Kürtçe sözlü kültürden gelen melodileri çağdaş armoniler, yaylı düzenlemeleri, caz ve blues etkileri ve zaman zaman rock temelli yaklaşımlarla yeniden yorumlar. Keman ve viyola konusundaki eğitimi, vokalistliğinin yanında enstrümantal açıdan da üretim sürecine doğrudan katılmasını sağlar. Rewşan’ın berrak ve kontrollü vokal kullanımı ise özellikle ağıt, aşk şarkısı ve anlatı niteliğindeki eserlerde belirginleşir. Bu yaklaşım, geçmişten aktarılan melodilerin karakterini korurken çağdaş dinleyicinin alışık olduğu müzikal yapılarla ilişki kurmasına olanak tanır.

Canlı performanslar da Rewşan’ın kariyerinin temel unsurlarından biridir. Türkiye’nin farklı şehirlerinde konserler veren sanatçı, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde de sahne aldı. Orkestra geçmişinin etkisiyle konserlerinde vokalin yanı sıra enstrümantal düzenlemelere ve sahnedeki müzisyenler arasındaki etkileşime önemli yer verir. Repertuvarında kendi besteleri, geleneksel Kürtçe eserler ve farklı kültürel kaynaklardan derlediği çalışmalar yan yana bulunur. Türkiye dışındaki konserleri de Rewşan’ın müziğinin diasporadaki dinleyiciler ve dünya müziği takipçileriyle buluşmasında önemli rol oynamaktadır.

Rewşan Çeliker’in sanatçı kimliği yalnızca şarkıcılık üzerinden değerlendirilemez. Keman sanatçılığı, söz yazarlığı, besteciliği, derlemeciliği, orkestral deneyimi ve kültürel bellek üzerine yaptığı çalışmalar birbirini tamamlayan alanlar olarak kariyerinin merkezinde bulunur. Dengên Bakur projesinden geleneksel eserlerin yeniden düzenlenmesine, İstanbul Film Müzikleri Orkestrası deneyiminden solo albümlerine uzanan kariyeri; akademik eğitim, araştırma ve sahne pratiğini aynı çizgide buluşturur.

Bugün Rewşan; Ax Lê Wesê, TOV ve Hinar albümleri, Live Session projeleri, “Ax Eman”, “Lo Berde”, “Gulê”, “Diçim Diçim”, “Kavir”, “Nîmokê” ve “Yar Kubarê” gibi öne çıkan eserleriyle çağdaş Kürtçe müziğin dikkat çeken temsilcileri arasında yer almaktadır. Geleneksel müzikal hafızayı korumaya yönelik derlemecilik çalışmalarını kendi besteleri ve çağdaş düzenleme anlayışıyla birleştiren Rewşan, Türkiye ve yurt dışındaki konserlerinin yanı sıra yeni kayıtlarıyla üretimini sürdürmektedir. Köklerini sözlü kültürden alan ancak farklı müzik disiplinleriyle sürekli etkileşim hâlinde olan yaklaşımı, Rewşan’ın müziğini geçmiş ile günümüz arasında kurulan güçlü bir bağ hâline getirmektedir.