Kemal Başar - Cyrano De Bergerac (Cyrano Rock)

Kemal Başar, Türk tiyatrosunun yönetmen, oyuncu, eğitmen, çevirmen, oyun yazarı ve sanat yöneticisi kimlikleriyle tanınan çok yönlü isimlerinden biridir. Özellikle Devlet Tiyatroları bünyesinde üstlendiği yönetmenlik ve yöneticilik görevleri, Türkiye dışında gerçekleştirdiği tiyatro projeleri ve 2013 yılından itibaren Tiyatro Keyfi çatısı altında yürüttüğü çalışmalarla öne çıkmıştır. Sahne kariyerinin yanı sıra Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz, Kurtlar Vadisi Pusu, Kod Adı, Leyla ile Mecnun gibi televizyon yapımlarında; 72. Koğuş ve Cep Herkülü: Naim Süleymanoğlu gibi sinema filmlerinde oyuncu olarak yer almıştır. Kariyerini yalnızca oyunculuk üzerine kurmayan Başar, özellikle tiyatro yönetmenliği, uluslararası projeler ve oyunculuk eğitimi alanlarında uzun yıllara yayılan bir çalışma geçmişine sahiptir.

Kemal Başar, 25 Ekim 1963 tarihinde Ankara’da doğdu. Babası, Türk tiyatro ve sinemasının tanınmış oyuncularından Savaş Başardır. Dolayısıyla tiyatro ve oyunculukla çocukluk yıllarından itibaren yakın bir çevrede yetişti. Ancak sanat yaşamını yalnızca ailesinden gelen oyunculuk geleneği üzerine kurmadı; ilerleyen yıllarda yönetmenlik, çeviri, eğitim ve tiyatro yöneticiliği gibi farklı alanlara yönelerek kendi kariyer çizgisini oluşturdu.

Eğitim hayatına Ankara’da devam eden Kemal Başar, TED Ankara Koleji’ni bitirdi. Daha sonra tiyatro alanında profesyonel eğitim almaya karar vererek Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü’ne girdi ve 1989 yılında mezun oldu. Konservatuvar eğitimi, Başar’ın oyunculuğun yanı sıra dramaturji, sahneleme ve yönetmenlik konularındaki yaklaşımının gelişmesinde belirleyici oldu.

Kemal Başar, konservatuvardan mezun olduğu 1989 yılında Devlet Tiyatroları’na katıldı. Böylece yaklaşık çeyrek yüzyıl sürecek Devlet Tiyatroları kariyeri başladı. Bursa ve Ankara Devlet Tiyatroları’nda kadrolu sanatçı olarak görev yapan Başar, çeşitli yapımlarda oyuncu olarak sahneye çıktı; ancak zaman içerisinde yönetmenlik ve tiyatro yöneticiliği kariyerinin daha belirgin parçaları hâline geldi.

Devlet Tiyatroları bünyesinde yalnızca sahne üzerindeki çalışmalarıyla değil, kurumun yönetim ve uluslararası ilişkiler alanındaki faaliyetleriyle de ilgilendi. Ankara Devlet Tiyatrosu Müdür Yardımcılığı ve Müdürlüğü görevlerinde bulundu. Ayrıca Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü Yurtdışı İlişkiler Birimi’nin kuruculuğunu ve yöneticiliğini üstlendi. Bu görev, Başar’ın kariyerinin ilerleyen yıllarında giderek önem kazanacak uluslararası tiyatro çalışmalarının kurumsal temelini oluşturdu.

Kemal Başar’ın yönetmenlik kariyerini diğer çalışmalarından ayıran önemli özelliklerden biri, faaliyetlerini Türkiye sınırları içerisinde bırakmamasıdır. Başar yıllar içerisinde Romanya, Polonya, Rusya, Ukrayna, Moldova, Finlandiya, Yunanistan, Bulgaristan, İngiltere, İsviçre, Avusturya, Belarus ve Bosna-Hersek gibi farklı ülkelerde gerçekleştirilen tiyatro etkinlikleri ve festivallerle bağlantılı çalışmalar yürüttü. Bazı organizasyonlarda yönetmen, bazılarında danışman, jüri üyesi, eğitmen, panelist veya konuşmacı olarak görev aldı.

Özellikle yabancı tiyatro topluluklarıyla gerçekleştirdiği yönetmenlik çalışmaları, Başar’ın uluslararası kariyerinde önemli yer tuttu. Shakespeare eserleri ve müzikaller başta olmak üzere farklı türlerde oyunlar sahneledi. Bunlar arasında William Shakespeare’in eserleri üzerine gerçekleştirdiği çalışmalar, çağdaş Avrupa tiyatrosuyla kurduğu ilişkinin önemli örneklerini oluşturdu. Başar’ın uluslararası yönetmenlik çalışmalarından biri de Tuncer Cücenoğlu’nun “Helikopter” adlı eserini Özbekistan’daki Buhara Devlet Akademik Dram Tiyatrosu’nda sahnelemesi oldu.

Başar’ın yönetmenlik anlayışı klasik metinleri yalnızca geleneksel biçimleriyle sahneye aktarmaktan çok, eserin çağdaş seyirciyle ilişkisini yeniden kurmaya odaklanır. Kariyeri boyunca Shakespeare’den çağdaş oyun yazarlarına, komediden drama ve müzikale uzanan geniş bir repertuvar üzerinde çalışması, belirli bir tiyatro türüyle sınırlı kalmamasını sağladı. Oyunculuk geçmişinin bulunması da yönetmen olarak oyuncu performansına yoğunlaşan bir çalışma yöntemi geliştirmesinde etkili oldu.

Kemal Başar aynı zamanda çevirmen olarak da tiyatroya katkıda bulundu. İngilizce üzerinden çeşitli oyun çevirileri gerçekleştirdi ve bu metinlerden bazıları Türkiye’de profesyonel tiyatrolar tarafından sahnelendi. Bunun yanında oyun yazarlığı ve senaryo alanında çalışmalar yaptı. Televizyon için senaryo çalışmalarında bulunan Başar’ın çocuk tiyatrosu için kaleme aldığı eserleri de sahnelendi. Böylece tiyatro metninin çevirisinden sahnelenmesine ve oyuncu yönetimine kadar üretimin farklı aşamalarında görev aldı.

Başar’ın kariyerindeki önemli dönüşümlerden biri 2013 yılında Devlet Tiyatroları’ndan ayrılmasıyla gerçekleşti. Yaklaşık 24 yıllık kurum kariyerinin ardından özel tiyatro alanında çalışmalarına ağırlık verdi. Aynı yıl kurucuları arasında bulunduğu Emma Gösteri ve Sanat Hizmetleri bünyesinde faaliyet göstermeye başladı ve şirketin tiyatro markası Tiyatro Keyfi’nin sanat yönetmenliğini üstlendi.

Tiyatro Keyfi, Başar’ın Devlet Tiyatroları döneminde edindiği repertuvar tiyatrosu deneyimini özel tiyatro yapısı içerisinde sürdürmesine olanak sağladı. 2013 sonrasında kurum bünyesinde klasik metinlerden çağdaş komedilere, müzikallerden özgün uyarlamalara kadar farklı türlerde yapımlar gerçekleştirildi. Başar bu projelerde sanat yönetmenliğinin yanı sıra yönetmen ve zaman zaman oyuncu olarak görev aldı.

Tiyatro Keyfi döneminde sahnelenen yapımlar arasında “Çılgın Zamanlar” gibi komediler de yer aldı. Sam Bobrick’in eserinden sahneye taşınan yapımda Kemal Başar, Hazım Körmükçü ile birlikte başlıca rolleri üstlendi. Başar böylece uzun yıllar yönetmenlik ve sanat yönetmenliğine ağırlık vermesine rağmen oyunculuğu bırakmadığını gösterdi.

Başar’ın son dönem tiyatro çalışmalarında klasik metinlerin çağdaş yorumları da önemli bir yer tutmaktadır. “Cyrano Rock”, bu yaklaşımın örneklerinden biri olarak sahneye taşındı. Tiyatro Keyfi çatısı altında farklı kuşaklardan oyuncularla çalışan Başar, özel tiyatro döneminde hem repertuvar üretimini hem de Türkiye’nin farklı şehirlerine gerçekleştirilen turneleri sürdürdü.

Kemal Başar’ın sanat yaşamındaki önemli alanlardan biri de oyunculuk eğitimidir. Türkiye’de ve yurt dışında atölye, seminer ve eğitim programları gerçekleştiren Başar, oyuncunun karakter oluşturma ve sahne üzerindeki varlığını geliştirmeye yönelik çalışmalar yaptı. Kendi oyunculuk eğitim yaklaşımını “ART Tekniği” adı altında sistemleştirdi. Tiyatro Keyfi bünyesinde de sürdürülen bu eğitimler bireysel ve grup çalışmaları şeklinde uygulanmaktadır.

Tiyatro çalışmalarının yanında Kemal Başar, televizyon izleyicisinin yakından tanıdığı çeşitli yapımlarda oyuncu olarak yer aldı. Erken dönem ekran çalışmalarının ardından “Kod Adı” ve “Kod Adı Kaos” dizilerinde rol aldı. Daha sonra Türkiye’nin uzun soluklu televizyon yapımlarından **“Kurtlar Vadisi Pusu”**nun oyuncu kadrosuna katıldı.

Başar’ın geniş televizyon izleyicisi tarafından tanınmasını sağlayan önemli projelerden biri “Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz” oldu. Dizide Ender karakterini canlandırdı ve birden fazla sezon projede yer aldı. Tiyatrodan gelen ses, beden ve karakter oyunculuğu deneyimini televizyon performanslarına taşıyan Başar, genellikle güçlü otorite figürleri ve dramatik karakterlerle ekrana geldi.

Daha sonraki yıllarda “Kırmızı Oda” dizisinde Namık karakteriyle seyirci karşısına çıktı. Ayrıca “Aşkın Yolculuğu: Hacı Bayram-ı Veli” dizisinde Şeyh Murat karakterini canlandırdı. **“Leyla ile Mecnun”**un yeni döneminde Hikmet karakteriyle yer alması ise Başar’ın dramatik rollerin yanı sıra absürt komedi dünyasına da uyum sağlayabildiğini gösteren ekran çalışmalarından biri oldu.

Sinema kariyerinde de çeşitli yapımlarda rol alan Kemal Başar, “Sinyora Enrica ile İtalyan Olmak” ve Orhan Kemal’in eserinden sinemaya uyarlanan “72. Koğuş” gibi filmlerde kamera karşısına geçti. Ayrıca Türkiye’nin önemli sporcularından Naim Süleymanoğlu’nun yaşamını konu alan “Cep Herkülü: Naim Süleymanoğlu” filminde rol aldı. “Göl Zamanı” ve “7 - Yedi” gibi yapımlar da sinema çalışmalarının farklı dönemlerindeki projeler arasındadır.

Kemal Başar’ın tiyatro anlayışında uluslararası kültürel etkileşim özel bir yere sahiptir. Devlet Tiyatroları döneminde kurduğu uluslararası bağlantıları bağımsız tiyatro kariyerinde de sürdürmesi, onu yalnızca Türkiye’de oyun yöneten bir sanatçı olmaktan çıkararak farklı ülkelerin tiyatro kurumlarıyla çalışan bir yönetmen konumuna taşıdı. Festivallerde seçici kurul üyeliği, danışmanlık, workshop yöneticiliği ve eğitmenlik yapması da bu uluslararası yönün önemli parçalarıdır.

Başar’ın sahne sanatlarındaki çok yönlülüğü, ailesinden gelen tiyatro geçmişiyle profesyonel eğitimin birleşmesinin bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Babası Savaş Başar’ın oyunculuk geleneğinin ardından kendisi de oyunculuğu meslek edinmiş; ancak kariyerini yönetmenlik, sanat yönetmenliği, eğitim, çeviri ve uluslararası tiyatro organizasyonlarına doğru genişletmiştir. Bu nedenle Kemal Başar’ın Türk tiyatrosundaki konumu yalnızca canlandırdığı karakterler üzerinden değil, sahneye koyduğu oyunlar ve yetişmesine katkıda bulunduğu oyuncular üzerinden de değerlendirilir.

Kariyeri boyunca çalışmaları Türkiye’de ve yurt dışında çeşitli ödüllere değer görülen Başar, 2024 yılında Yaşam Boyu Onur Ödülü ile onurlandırıldı. Bu ödül, Devlet Tiyatroları’ndan özel tiyatroya ve uluslararası sahne çalışmalarına uzanan uzun kariyerinin önemli kilometre taşlarından biri oldu.

Kemal Başar’ın canlı performans kariyeri de tek bir şehir veya sahneyle sınırlı değildir. Ankara ve Bursa Devlet Tiyatroları döneminden başlayarak Türkiye’nin farklı bölgelerinde çalışan Başar; Ankara, Adana, Van, Sivas ve Konya gibi şehirlerde oyunlar yönetti. Tiyatro Keyfi döneminde ise yapımları Türkiye’nin farklı şehirlerinde seyirciyle buluşurken uluslararası tiyatro çalışmalarını da devam ettirdi. Böylece kariyeri, yerleşik repertuvar tiyatrosu ile turne ve festival kültürünü bir araya getiren bir çizgide gelişti.

Kemal Başar, 1989 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’ndan mezun olarak başladığı profesyonel kariyerini otuz yılı aşkın süredir tiyatronun farklı alanlarında sürdüren bir sanatçıdır. Devlet Tiyatroları’ndaki oyunculuk ve yöneticilik yılları, Yurtdışı İlişkiler Birimi’nin kuruluşundaki rolü, farklı ülkelerde yönettiği oyunlar, televizyon ve sinema oyunculuğu, çevirileri ve eğitim çalışmaları kariyerinin birbirini tamamlayan parçalarını oluşturur. 2013’ten itibaren ise Tiyatro Keyfi’nin sanat yönetmeni olarak özel tiyatro alanındaki çalışmalarına ağırlık veren Başar; yönetmen, oyuncu ve eğitmen kimliklerini aynı çatı altında sürdürmektedir. Türk tiyatrosunu uluslararası sahneyle buluşturmaya yönelik uzun soluklu çalışmaları ve farklı kuşaklardan oyuncularla gerçekleştirdiği projeler, Kemal Başar’ın çağdaş Türk tiyatrosundaki yerini belirleyen başlıca unsurlar arasında bulunmaktadır.